شعر ری را | دکلمه ، متن ، تحلیل و معنی شعر

نقد و بررسی و تفسیر و تحلیل شعر ری را

تحلیل شعر ₍₍ری را₎₎ توسط استاد محمدعلی حسینیان

متن شعر ری را – نیما یوشیج

₍₍ری را₎₎¹ … صدا می آید امشب

از پشتِ ₍₍کاچ₎₎² که بندِ آب³

برقِ⁴ سیاهْ تابَشْ⁵ تصویری از خراب⁶

در چشم می کشانَد.

گویا کسی ست که می خوانَد …

اما صدایِ آدمی این نیست.

با نظمِ هوش رباییْ⁷ من

آوازهایِ آدمیان را شنیده ام

در گردشِ⁸ شبانیْ⁹ سنگین¹⁰؛

زِ اندوه هایِ من

سنگین تر.

و آوازهایِ آدمیان را یکسر¹¹

من دارم از بَر¹².

یک شب درونِ قایقْ دلتنگ¹³

خواندند آنچنان؛

که من هنوز هیبتِ¹⁴ دریا را

در خواب

می بینم.

ری را. ری را…

دارد هوا¹⁵ که بخوانَد.

در این شبِ سیا.¹⁶

او نیست با خودش،

او رفته با صدایش امّا

خواندن¹⁷ نمی تواند.

معنی لغات شعر ری را 

1- ری را( rirā): صدای رعد و برق . به مازندرانی: هان ، بیدارباش ، به هوش باش ، هشدار ؛ نام پرنده‌ای کوچک شبیه به گنجشک؛ نام زنِ تیزهوش و کاردان – در این شعر به معنای صدای رعد و برق است.

2- کاچ: چکاد، فرق سر . آبگینه، شیشه، درخت صنوبر – در این شعر به معنای چکاد و قله است

3- بندِ آب: محل اتصال دو چیز؛ خشکی که در آب محصور شده است. جزیره، دلتا

4- برق: درخشش؛ درخشندگی

5- سیاه تابش: تاب: تابش و روشنایی و فروغ. تافتن هر چیزی که نورانی باشد همچون فروغ و پرتو آفتاب وشمع و چراغ و مانند آن . عکس . انعکاس. انعکاس تیره. عکس تیره

6- خراب: نابسامان، تباه، ضایع، فاسد

7- هوش ربایی: هوش ربا؛ [مجاز] آن‌که یا آنچه به‌سبب زیبایی خود هوش و عقل از سر انسان ببرد.

8- گردش: راه رفتن به قصد تفرج

9- شبانی: چوپانی

10- سنگین: غیر قابل تحمل، دشوار، تحمل ناپذیر

11-یکسر: همه

12- از بَر: از حفظ

13- دلتنگ: غمگین، افسرده

14- هیبت/heybat/: شکوه، عظمت، کبریا

15- هوا: هوس

16- سیا: مخفف سیاه

17- خواندن: دعوت کردن

معنی شعر ری را 

₍₍ری را₎₎¹ … صدا می آید امشب

از پشتِ ₍₍کاچ₎₎² که بندِ آب³

برقِ⁴ سیاهْ تابَشْ⁵ تصویری از خراب⁶

در چشم می کشانَد.

گویا کسی ست که می خوانَد …

 معنی شعر: امشب صدای رعد و برق از پشت قله کوه می آید که انعکاس تصویر تیره و سیاهش از آب سد، تباهی و نابودی و خرابی را در ذهن تصویر می کند. انگار کسی دارد آواز می خواند …

اما صدایِ آدمی این نیست.

با نظمِ هوش رباییْ⁷ من

آوازهایِ آدمیان را شنیده ام

در گردشِ⁸ شبانیْ⁹ سنگین¹⁰؛

زِ اندوه هایِ من

سنگین تر.

و آوازهایِ آدمیان را یکسر¹¹

من دارم از بَر¹².

معنی شعر: ولی این صدای آدمی (شعر کهن) نیست. من در هنگام چوپانی در شب های دشوار و تحمل ناپذیر که حتی از غم و غصه های من هم تحمل ناپذیرتر بود، صدای آدم ها(شعر کهن) که هوش از سر می بُرْد را شنیده ام. و صدای آن ها هنوز در گوشم هست و همه آن ها را در حافظه دارم.

یک شب درونِ قایقْ دلتنگ¹³

خواندند آنچنان؛

که من هنوز هیبتِ¹⁴ دریا را

در خواب

می بینم.

معنی شعر: در یک شب دلگیر و غمگین، در درون قایق، آن آدم ها با آن صداهایی که هوش از سر می برد، چنان آوازی خواندند که من هنوز که یاد آن می افتم، شکوه و بزرگی و عظمت دریا در ذهنم تداعی می شود.

 ری را. ری را…

دارد هوا¹⁵ که بخوانَد.

در این شبِ سیا.¹⁶

او نیست با خودش،

او رفته با صدایش امّا

خواندن¹⁷ نمی تواند.

معنی شعر: ری را. ری را … همچنان صدا می آید. (به نظر می رسد این صدا، صدای شعر نو نیمایی است که می آید). انگار هوسِ خواندن دارد. در این شبِ سیاه، او از خود بی خود شده است. او با صدایش (شعر نو) رفته است ولی نمی تواند دیگران را به صدایش دعوت کند و فرا بخواند.

تفسیر شعر ₍₍ری را₎₎ از دکتر تقی پورنامداریان

برگرفته از کتاب خانه ام ابری ست (شعر نیما از سنت تا تجدد) از دکتر تقی پورنامداریان

ری را …

صورت و زبان شعر

شعر ری را از شعرهای بسیار خوش­ساخت در شیوة آزاد نیمایی است. مثل شعر خانه­ام ابری­ست… استفاده از وزن آزاد نیمایی به بهترین و سنجیده­ترین شکل در آن متجلی است. زبان در اوج زیبایی و سادگی است. مایة وزنی مختلف­الارکان «مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن/ فع­لان» به هرچه طبیعی­تر نمودن زبان نیز کمک کرده است. حس می­شود شاعر به هیچ پس و پیش کردن کلمات، که مانع جریان طبیعی سخن گفتن شود، شعر را از ابتدا تا انتها نوشته است و درست همان چیزی را که در ذهن او به تدریج از طریق تداعی­ها و پیوند معانی با زبان و در زبان شکل گرفته، بیان کرده است. وزن آزاد نیمایی که امکان می­دهد شاعر در هر کجا به اقتضای معنی وزن را بشکند، ارزش خود را در بیان این شعر کاملاً متجلی کرده است:

با نظم هوش­ربایی من

آوازهای آدمیان را شنیده­ام

در گردش شبانی سنگین؛

ز اندوه­های من

سنگین­تر…

فکر نمیکنم طبیعی­تر و زیباتر از این بتوان این معانی را ادا کرد و در عین حال موسیقی ناشی از مایة وزنی را رعایت کرد. حتی بعید می­دانم در انبوه شعرهای بعد از نیما بتوان نمونه­هایی مانند آن یافت که زیبایی را در کلامی چنین ساده و بی­پیرایه و عاری از فوت و فن­های بلاغی، متجلی کرده باشد.

شعر در مصراع­های دوم و سوم؛ چهارم و پنجم؛ یازدهم و دوازدهم و سیزدهم؛ نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم؛ و بیستم و بیست و پنجم؛ دارای قافیه است بی­آنکه اندکی  احساس شود شاعر از روی عمد این قوافی را ایجاد کرده، و کلام را از جریان طبیعی خود برای ایجاد قافیه­ها منحرف کرده است. به هرحال وجود این قافیه­ها موسیقی شعر را که به سبب اختیار مایة وزنی عروضی خاص و شکستن مکرر آن به اقتضای طبیعت بیان، نامحسوس می­نماید – بی­آنکه احساس شایبة تکلفی برانگیزد، تقویت کرده است. با این­همه آنچه این زبان ساده و طبیعی را از زبان نثر کاملاً متمایز می­کند. آشنایی-زدایی و یا بیگانه­سازی آن به چشم خواننده از طریق انواع شگردهای بلاغی و حتی موسیقیایی نیست؛ بلکه ابهام ناشی از بیان فضایی مه گرفته و فواصل ناشی از جهش تخیل شاعر در میان اجزای شعر است که خواننده را در مقابل پرتگاه­هایی عمیق قرار می­دهد که برای گذشتن از آن باید به چاره­اندیشی بپردازد.

نویسنده: استاد محمدعلی حسینیان